Kişisel enflasyon: kendi sepet endeksini nasıl ölçersin?

Resmi enflasyon rakamı açıklandığında çoğu kişi aynı şeyi düşünür: “Benim market harcamam bundan çok daha fazla arttı.” Bu his her zaman yanlış değildir. Resmi rakam, geniş bir nüfusun ortalama tüketimini ölçer. Senin sepetin ise senin aldığın ürünlerden, gittiğin mağazalardan ve ödediğin fiyatlardan oluşur.

Bu yazıda kişisel sepet endeksinin ne olduğunu, Tasarruf’un bunu nasıl hesapladığını ve neden bazen bir rakam yerine “yeterli veri yok” dediğini sade bir dille anlatıyoruz.

Resmi enflasyon ile kişisel endeks arasındaki fark

Resmi tüketici fiyat endeksi (TÜFE), gıdadan kiraya, ulaşımdan eğitime çok geniş bir ürün ve hizmet listesini, toplumun ortalama harcama payına göre ağırlıklandırır. Bu, ülke ekonomisini anlamak için doğru bir ölçüdür.

Kişisel sepet endeksi ise farklı bir soruya cevap verir:

Benim düzenli olarak aldığım ürünler, benim ödediğim fiyatlarla ne kadar pahalandı?

İki rakamın farklı çıkması doğaldır. Biri ortalamayı, diğeri seni ölçer. Kişisel endeks resmi enflasyonun yerine geçmez; Tasarruf’taki rakam da resmi bir enflasyon oranı değil, sadece senin fişlerinden çıkan kendi rakamındır.

Endeks nasıl hesaplanıyor? (Sade anlatım)

Tasarruf’taki kişisel sepet endeksi birkaç adımda hesaplanır.

1. Yalnızca eşleşmiş ürünler

Endekse sadece farklı zamanlarda aldığın ve aynı ürün olarak eşleşmiş ürünler girer. Yeni denediğin bir ürünün karşılaştıracağı bir geçmişi yoktur. Ayrıca yalnızca senin onayladığın ya da yüksek güvenle eşleşmiş bağlantılar sayılır. Eşleştirmenin ayrıntılarını ürün eşleştirme yazısında bulabilirsin.

2. Aylık birim değerler

Her ürün için aylık bir birim fiyat (kilogram, litre ya da adet başına) hesaplanır. Tek bir alışverişteki tesadüfi indirim sonucu bozmasın diye 3 aylık bir pencere kullanılır.

3. Kategori içinde geometrik ortalama

Her kategorideki ürünlerin fiyat oranları (yeni fiyat ÷ eski fiyat) geometrik ortalamayla birleştirilir. Bu yöntemin adı Jevons endeksidir. Örnek:

Ürün	Eski birim fiyat	Yeni birim fiyat	Oran
Süt (L)	30,00 TL	33,00 TL	1,10
Ekmek (adet)	10,00 TL	12,00 TL	1,20
Peynir (kg)	400,00 TL	420,00 TL	1,05

Geometrik ortalama: (1,10 × 1,20 × 1,05) üzeri 1/3 ≈ 1,115. Yani bu kategoride yaklaşık %11,5’lik bir artış. Geometrik ortalama, tek bir ürünün aşırı sıçramasının sonucu tek başına sürüklemesini sınırlar.

4. Senin harcama paylarınla ağırlıklandırma

Kategoriler birleştirilirken her kategorinin ağırlığı, son 12 ayda senin o kategoriye yaptığın harcamanın payıdır. Temizlik ürünlerine az harcayan biri için temizlik kategorisindeki artış endeksi daha az etkiler. Ağırlıklar her yıl yenilenir ve endeks yıllık olarak zincirlenir; böylece alışkanlıkların değiştikçe endeks de güncel kalır.

Kapsama: endeks ne kadarını görüyor?

Hiçbir endeks harcamanın tamamını göremez. Yeni ürünler, tek seferlik alımlar ya da eşleşmemiş satırlar hesaba girmez. Bu yüzden Tasarruf endeksin yanında her zaman kapsama oranını gösterir: rakamın harcamanın ne kadarına dayandığını.

Kapsama oranı düşükse rakam yanıltıcı olabilir. Örneğin sadece iki ürüne dayanan bir “enflasyon” rakamı, o iki ürünün hikâyesidir, sepetinin değil.

Neden “yeterli veri yok” diyor?

Tasarruf iki durumda bir rakam göstermek yerine “yeterli veri yok” der:

• Kapsama %60’ın altındaysa,
• Eşleşmiş ürün sayısı 3’ten azsa.

Bu bir eksiklik değil, bilinçli bir tercih. Yanlış bir rakam göstermek, hiç rakam göstermemekten daha kötüdür. Birkaç hafta düzenli fiş taradığında ve eşleşme sorularını cevapladığında kapsama artar ve endeks görünür hâle gelir.

Endeksin değerini artırmak için

• Fişlerini düzenli tara; arada atlanan haftalar eşleşmeleri azaltır.
• “Bu aynı ürün mü?” sorularına cevap ver. Onaylanan eşleşmeler endekse girer.
• İnternet alışverişlerinin e-Arşiv faturalarını da ekle (e-Arşiv PDF içe aktarma).
• Paket küçülmelerini birim fiyat zaten yakalar; ayrıca bir şey yapmana gerek yok (küçülen paket).

Tasarruf ile kendi endeksin

Tasarruf fişlerindeki satırları ürünlere bağlar, birim fiyatları hesaplar ve kişisel sepet endeksini senin harcama paylarınla oluşturur. Rakamın yanında kapsamayı da görürsün ve veri yetersizse uygulama bunu açıkça söyler. Hesap anonimdir, reklam ya da takip SDK’sı yoktur. Daha fazlası için Tasarruf ana sayfasına göz at.